De uitdagingen in ons landbouw- en voedselsysteem stapelen zich op: klimaatverandering, uitputting van grondstoffen, verlies van biodiversiteit, milieuvervuiling, honger en voedsel gerelateerde ziekten. Gent speelt al jaren een voortrekkersrol in de verduurzaming van stedelijke voedselsystemen met Gent en Garde, sterke netwerken en talloze duurzame initiatieven. Toch blijft het een uitdaging om sociale en ecologische doelen echt met elkaar te verbinden en de verduurzaming van het stedelijk voedselsysteem structureel te verankeren. Duurzame voedselinitiatieven, zoals CSA’s, biowinkels en korte-keten-projecten, krijgen vaak de kritiek dat ze niet voor iedereen toegankelijk zijn. Omgekeerd focussen projecten rond het recht op voedsel vooral op de betaalbaarheid en toegang ervan, maar minder op de herkomst of duurzaamheid van wat er uiteindelijk op het bord belandt.

We grijpen de afschaffing van het stedelijk voedselbeleid 'Gent en Garde' eind 2025 aan om nieuwe richtingen te verkennen voor een sociaal-ecologische transitie van ons voedselsysteem. Samen met studenten, onderzoekers, beleidsmakers en initiatiefnemers willen we nadenken over een nieuw programma voor Gent, dat stevig verankerd is in verschillende stadsdiensten, buurten en organisaties. Kan dat programma de kloof tussen sociale en ecologische doelstellingen dichten? Als experiment in verbeelding schuiven we de term buurt-voedsel-infrastructuur naar voor, als een combinatie van sociale infrastructuur, buurtwerking en voedselvoorziening. Denk aan buurtkeukens als plekken waar bewoners elkaar ontmoeten, waar lokaal geproduceerd voedsel wordt verwerkt en waar stad en platteland elkaar raken. Hoe kunnen zulke plekken bijdragen aan een eerlijke, duurzame én inclusieve stad?

In dit masterproefatelier benaderen studenten buurt-voedsel-infrastructuur zowel vanop wijkniveau, in Bloemekenswijk en wijk Watersportbaan-Ekkergem, als vanop het niveau van een instelling, organisatie of netwerk, zoals bestaande buurtkeukens, de campusrestaurants van de UGent of de Plukboerderij Grondig. Studenten doen onderzoek naar de mogelijkheden die buurt-voedsel-infrastructuur scheppen voor lokale landbouwers, sociale organisaties en buurtbewoners. Ze kijken hierbij ook naar de rol van lokaal beleid en wijkprogramma’s in het realiseren en/of ondersteunen van deze infrastructuur en hoe buurt-voedsel-infrastructuur een rol kan spelen op de vorming van lokaal beleid.

Buurtvoedselinfrastructuur gaat in essentie over hoe we een collectieve en meerzijdige invulling kunnen geven aan onze stedelijke voedselvoorziening. Kunnen we via deze term toekomstscenario’s verbeelden die recht doen aan een sociaal-ecologische stedelijke voedseltransitie?

De volgende onderzoeksvragen zullen in dit masterproefatelier worden verkend:

Wat verstaan we onder buurtvoedselinfrastructuur? Welke rol spelen buurtkeukens als buurtvoedselinfrastructuur?
Welke initiatieven bestaan er in Gent, hoe zijn ze ingebed in de wijk en de stad, en hoe worden ze ondersteund?
Welke kansen, noden, en uitdagingen scheppen buurtkeukens op vlak van sociale en ecologische doelstellingen?
Wie maakt er gebruik van, en welke noden vervullen ze?
Kunnen buurtkeukens een hefboom zijn om stad en platteland terug dichter bij elkaar te brengen?
Hoe gaan actoren die betrokken waren bij het lokale voedselbeleid zich herpositioneren?

Wat is een masterproefatelier?

In een masterproefatelier van de Stadsacademie onderzoeken studenten uit verschillende opleidingen, in het kader van hun bachelor- of masterproef, eenzelfde stedelijke duurzaamheidskwestie. Stedelijke actoren zoals beleidsmakers, experts, burgercollectieven en middenveldorganisaties worden gedurende het hele proces betrokken, van het formuleren van het probleem en de onderzoeksvragen tot de valorisatie van de inzichten. In de masterproefateliers staan leren van elkaar en experimenteren centraal. Met het onderzoek en de resultaten proberen we bij te dragen aan maatschappelijke verandering richting duurzame steden.