Kleinschaligheid in grootschaligheid: Een sociaal-ruimtelijk onderzoek naar de betekenis van zorg bij kleinschalig genormaliseerd wonen

Abstract

In de context van vergrijzing en vermaatschappelijking van de zorg komt residentiële ouderenzorg steeds vaker voor uitdagingen te staan. Kleinschalige woonvormen krijgen daarbij toenemende aandacht als alternatief voor klassieke zorginstellingen. Deze masterproef onderzoekt hoe zorg betekenis en vorm krijgt bij kleinschalig genormaliseerd wonen, ingebed in een grootschalige woonzorgsite. Het onderzoek vertrekt vanuit een sociaal-ruimtelijk perspectief, waarin ruimte niet louter wordt begrepen als fysieke context, maar als actief medebepalend in het ontstaan van zorgrelaties en machtsverhoudingen.

Het kwalitatief onderzoek werd uitgevoerd in woonzorgcentrum De Wingerd (Leuven), een pionier in kleinschalig genormaliseerd wonen. Aan de hand van etnografisch onderzoek, semi-gestructureerde interviews en focusgroepen werd onderzocht hoe dagelijkse zorgpraktijken zich ontvouwen in wisselwerking met de fysieke ruimte, en welke betekenissen bewoners, zorgverleners en andere betrokkenen hieraan toekennen.

De resultaten tonen aan dat kleinschaligheid structurele voorwaarden schept voor nabijheid, autonomie en betrokkenheid. Zorg wordt niet uitsluitend opgevat als een reeks afgelijnde taken, maar als een dynamisch, onderhandelend proces dat zich afspeelt tussen mensen én in ruimte. Cruciaal daarbij is de aanwezigheid van een gedeelde zorgvisie die niet enkel ideologisch verankerd is, maar ook ruimtelijk vorm krijgt. Daarnaast blijkt dat ruimte voor fluïde zorgrollen en informele betrokkenheid bijdraagt aan een inclusieve zorgcultuur.

Deze studie biedt inzichten voor zowel beleid, praktijk als ontwerp, en pleit voor het overstijgen van de dichotomie tussen thuis en instelling. Kleinschaligheid binnen grootschaligheid hoeft geen paradox te zijn, maar kan—mits doordachte vormgeving en visiegedreven werking — uitgroeien tot een volwaardige woon- en leefomgeving waar mensen graag wonen, leven en werken.