Grenswerk: klimaatvriendelijk wonen in de Gentse stadsrand
docenten
studenten
actoren
contact
Gent groeit, maar heeft het moeilijk om plaats te maken voor wie in de stad wil wonen. Dat leidt vooralsnog tot een oververdichting van de binnenstad en de 19de-eeuwse gordel. In de 20ste-eeuwse Gentse rand is er potentieel ruimte om dicht bij de centrumfuncties te wonen. Ook al is de dichtheid er minder hoog dan in de binnenstad, toch is het niet zo makkelijk om hier plaats te ruimen voor nieuwe Gentenaars. Het terrein is bezet met morsige bedrijventerreinen en brede villawijken, die onderwerp worden van een boeiend spanningsveld. Co-housers steken er hun neus aan het venster om deze woningen op een alternatieve manier te behuizen. Tegelijkertijd liggen er bouwaanvragen bij de gemeente om twee ruimte- en energieverslindende villa’s te vervangen door een appartementenblok. In deze Gentse rand staat Koning Auto ook nog steeds centraal, maar begint deze gaandeweg plaats te maken voor fietssnelwegen. Steenwegen veranderen hun wegprofiel om de weg vrij te maken voor trams en bussen.
De 20ste-eeuwse stadsrand is meer en meer een plek waar verschillende opvattingen over de stad botsen. Er is duidelijk nood aan een sterke, brede en duurzame visie inzake de (her)ontwikkeling van deze rand rond onze steden. De Gentse stadsrand is een potentieel laboratorium om over deze verschillende duurzaamheidsuitdagingen en -transities tegelijk na te denken. Dit is dan ook het onderwerp van dit vak voor dit academiejaar, waarbij studenten specifiek de stadsontwikkeling van de stadsrand onderzoeken in het licht van de internationale, nationale en lokale klimaatdoelstellingen, met een focus op het duurzaam wonen.
We vertrekken niet bij de antwoorden, maar wel bij de vraag en proberen te achterhalen welke sleutelonzekerheden het vraagstuk bepalen. Aan de hand van aangereikte kaders nemen de studenten enkele stadsprojecten, woonexperimenten en niche-initiatieven in de 20ste-eeuwse stadsrand onder de loep, waarmee ze mogelijke toekomstscenario’s ontwikkelen. Tenslotte wordt er nagedacht over normatieve stellingnames en oplossingsstrategieën die een antwoord bieden op de klimaatdoelstellingen, geprojecteerd op de Gentse rand.
Tot voor kort lag de focus bij stadsvernieuwing op de 19de-eeuwse gordel, met wijken zoals Ledeberg, de Brugse Poort, Rabot en Dampoort. Ondertussen zijn de voorbije jaren heel wat processen en instrumenten in gang gezet op de 20ste-eeuwse wijken zoals Gentbrugge, Sint-Denijs-Westrem, Drongen en Mariakerke. Deze wijken dwingen de stad en haar burgers om afscheid te nemen van de 20ste-eeuwse dromen van onze ouders en grootouders en de 21ste-eeuwse context te omarmen. Deze post-suburbane toekomst breekt met de koolstofstad, met de inname van open ruimte, met autoafhankelijkheid, met onnodige verharding, met het ruim wonen in verkavelingen… Deze toekomst wordt immers geconfronteerd met de talrijke en complexe duurzaamheidsuitdagingen: kwaliteitsvol en betaalbaar wonen, verdichting en open ruimte, sociale uitsluiting en diversiteit, migratie en integratie, bereikbaarheid en mobiliteit, milieu en gezondheid, groen en biodiversiteit… Om een antwoord te bieden op deze uitdagingen zijn normatieve stellingnames en oplossingsstrategieën nodig.
De leidende uitdaging van dit vak voor dit academiejaar zijn de vooropgestelde internationale, nationale en lokale klimaatdoelstellingen. In het klimaatakkoord van Parijs en het klimaatplan 2020-2025 van de Stad Gent worden streefdoelen naar voor geschoven om de opwarming van het klimaat te beperken tot 2°C of liefst 1,5°C. Gegeven de huidige emissietrends is volgens het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) reeds over 10 jaar ons zogenaamd koolstofbudget om onder de 1,5°C opwarming te blijven volledig opgesoupeerd. Streven naar klimaatneutraliteit in 2050 doet bijgevolg vragen oproepen: hoe kunnen we het tij keren om dit doel nog te halen gezien de huidige trends? Het IPCC pleit alvast voor snelle en radicale ‘systeemtransities’ op vlak van o.a. elektriciteit, landgebruik, infrastructuur, mobiliteit en industrie om de opwarming onder controle te houden. Hoe kan de 20ste-eeuwse stadsrand hierin een rol spelen? Welke stappen worden wel en niet gezet in de Gentse stadsrand op vlak van wonen en stadsontwikkeling? Wie moet of kan wat doen? Wat waar en wanneer wel of niet? Wat is de zin en onzin van bepaalde lokale benaderingen om het klimaatvraagstuk aan te pakken?
Over het vak
Stedelijke duurzaamheidskwesties zijn complex, hardnekkig en vaak moeilijk te vatten in één discipline. In het vak Duurzame Steden staat Gent centraal als laboratorium voor die uitdagingen. Elk academiejaar wordt er gewerkt rond een ander actueel thema, zoals voeding, energie of circulaire economie.
Het vak biedt studenten de kans om zulke vraagstukken vanuit verschillende invalshoeken te benaderen: technisch, sociaal, ecologisch en rechtvaardig. Ze leren dat duurzaamheid in een stedelijke context niet losstaat van hoe we onze steden organiseren en samenleven. Een stedelijke benadering vertrekt daarbij vanuit onderlinge afhankelijkheid tussen bewoners en de manier waarop die zich vertaalt in de ruimte, infrastructuur en besluitvorming.
De cursus start met inleidende lessen over duurzame ontwikkeling, transities en stedelijke framing. Wetenschappelijke kaders worden gekoppeld aan concrete Gentse voorbeelden: stadsprojecten, pilootinitiatieven en praktijkgemeenschappen. Daarna gaan studenten in kleine groepen aan de slag met één complexe Gentse casus die jaarlijks verandert. Zo verdiepen ze zich niet alleen in het vraagstuk zelf, maar ook in hoe verschillende perspectieven leiden tot andere probleemdefinities én oplossingen.