Buurt in Eerste Lijn
contact
Ouderen blijven vandaag te vaak onder de radar van hulp- en dienstverlening. Ondanks een goed uitgebouwde eerste lijn op lokaal niveau – met wijkteams, huisartsen, buurtwerkers en sociale diensten – ontstaat er op het moment van sterk wijzigende zorgbehoefte bij heel wat ouderen onderbescherming: ze krijgen niet de steun waar ze nood aan (en recht op) hebben, of vinden moeilijk de weg naar hulp. Buurt in eerste lijn benadert die onderbescherming niet als een individueel falen, maar als een structureel vraagstuk: het raakt aan de manier waarop we zorg en welzijn organiseren, aan hoe we ruimte en relaties in de stad vormgeven, en aan hoe disciplines samenwerken of juist langs elkaar heen werken.
Binnen dit spanningsveld, onderzoekt het project hoe grenswerk – het actief verbinden van perspectieven, werkpraktijken en verantwoordelijkheden over de grenzen van disciplines heen – kan bijdragen aan systeemverandering op lokale schaal binnen de eerste lijn. Daarbij kijken we in het bijzonder naar het raakvlak tussen eerstelijnsgezondheidszorg, eerstelijnswelzijnswerk en stadsvernieuwing: drie domeinen die elk met hun eigen logica werken, maar die samen de leefwereld van ouderen mee vormgeven.
Waar sociaal werk vaak vertrekt van nabijheid, relationele afstemming en structurele rechtvaardigheid, focust stadsvernieuwing op het verbeteren van de ruimtelijke en sociale structuur van buurten. Toch raken beide aan dezelfde vragen: hoe creëren we buurten waar mensen oud kunnen worden met waardigheid, verbondenheid en toegang tot zorg? En hoe kan de ruimte zelf – de stoep, het plein, de woonblok, het buurtcentrum – een hefboom zijn kwaliteitsvol samenleven?
Het onderzoek vertrekt vanuit de praktijk van eerstelijnswerkers en de leefwereld van burgers met zorgvragen: zij die elke dag de brug slaan tussen bewoners, beleid en voorzieningen. We kijken hoe een sociaal-ruimtelijke en gemeenschapsgerichte oriëntatie – het vermogen om zowel met groepen als met plekken te werken – een sleutel kan zijn in het zichtbaar maken van structurele drempels.
Door hun positie op het snijvlak van zorg, buurt en beleid, zijn eerstelijnswerkers vaak de eersten die voelen waar het systeem knelt. Hun werk is tegelijk relationeel en politiek: het gaat over luisteren en verbinden, maar ook over agenderen en veranderen. Grenswerk betekent in dit project dus méér dan samenwerken. Het is een leerbeweging: een zoektocht naar hoe eerstelijnswerkers, buurtpartners, zorgontvangers, stadsdiensten en beleid samen kunnen leren kijken naar onderbescherming, en hoe dat leren kan leiden tot structurele verandering. Het vraagt dat we niet alleen interventies bedenken voor individuele ouderen, maar dat we de systemische patronen durven onderzoeken die onderbescherming in stand houden.
Door het sociaal-ruimtelijke perspectief expliciet te verbinden met stedelijke vernieuwing, wil Buurt in eerste lijn tonen hoe zorg en ruimte samen kunnen werken aan rechtvaardige buurten. De ambitie is niet enkel om structurele hefbomen zichtbaar te maken, maar ook om nieuwe praktijken te ontwikkelen – in de buurt, stadsbreed en bovenlokaal. Zo wordt grenswerk zelf een vorm van systeemverandering: van binnenuit, gedragen door de mensen die elke dag de eerste lijn vormgeven.
Over het onderzoeksproject
Buurt in eerste lijn is een FWO onderzoeksproject (Revisiting health and social care in the community for disadvantaged elderly citizens: developing a socio-spatial professional orientation), dat uitgevoerd wordt in de wijken Suizeken-Tolhuis-Ham, Watersportbaan en Bloemekenswijk, in samenwerking met lokale partners uit het sociaal werk en de Stad Gent. Samen verkennen we hoe zorgzame buurten en rechtvaardige stadsvernieuwing elkaar kunnen versterken in de strijd tegen onderbescherming bij ouderen.