Circulaire gevelsystemen voor renovaties

Abstract

Het sterk verouderd en beperkt energetisch presterend Vlaamse gebouwenpark vormt een belangrijke bijdrage aan de wereldwijde CO2 uitstoot (Statistiek vlaanderen, 2016). Met ‘Het Renovatiepact’ streeft België ernaar tegen 2050 een energieneutraal gebouwenpark te bekomen. Om deze ambities waar te maken, zal er volop ingezet moeten worden op energetische renovaties van bestaande gebouwen (Energiesparen, 2021). Tegelijk zorgt de bouwsector in Europa voor het verbruik van 50 % van de natuurlijke grondstoffen, 40 % van de totale CO2-uitstoot en creëert het 38 % van de totale afvalproductie (Durmisevic, Beurskens, Adrosevic, & Westerdijk, 2017).

Door bouwmaterialen te hergebruiken en in een gesloten, circulair systeem te houden, kunnen deze schadelijke effecten gereduceerd worden. Om dit mogelijk te maken moet onder andere ingezet worden op dynamisch bouwen zodat transformaties van gebouwen doorheen de tijd niet voor degradatie van bouwmaterialen zorgen. De noodzakelijke energetische renovaties vormen bijgevolg een uitgesproken kans om de transitie naar een circulaire bouwsector te verwezenlijken. Dit onderzoek bestudeert hoe gevelrenovaties van (middel)hoogbouw op een circulaire manier uitgevoerd kunnen worden en wat belangrijke circulaire aspecten zijn bij gevelrenovaties. Deze masterproef kadert binnen een groter onderzoeksproject EURECA dat gefinancierd wordt door Vlaanderen Circulair.

In een eerste fase van dit onderzoek worden verscheidene bestaande gevel(renovatie)systemen geanalyseerd aan de hand van milieukosten. Hieruit blijkt dat milieukosten alleen niet voldoende zijn om circulariteit te beoordelen. Daarom worden de systemen vervolgens onderworpen aan een bestaande circulariteitsbeoordelingsmethode. Deze methode werd in het kader van dit onderzoek op punt gezet en laat toe de sterke en zwakke punten van de geanalyseerde systemen in kaart te brengen. Hieruit worden enkele circulaire principes zoals efficiënt materiaal gebruik, omkeerbare verbindingen, hoog ‘plug and play’-gehalte etc. herkend. Deze fungeren als basis voor de ontwikkeling van eigen ontworpen circulaire gevelrenovatiesystemen. Dit ontwerpend onderzoek resulteert in drie categorieën van systemen die een verschillende benadering van circulariteit vooropstellen: varianten op houtskeletsystemen, ETICS en vliesgevels. In de laatste fase wordt uit iedere categorie één gevelrenovatiesystemen geselecteerd om verder te onderzoeken op vlak van circulariteit aan de hand van een praktische uitwerking en levenscyclusanalyse. Binnen de concrete randvoorwaarden van twee fictieve scenario’s, opgebouwd uit twee casestudies (Sterre S4 en Etrimo), worden de geselecteerde systemen op een kwalitatieve wijze getoetst aan de parameters uit de circulariteitsbeoordelingsmethode. In het eerste scenario worden de gevelrenovatiesystemen 60 jaar op de Sterre S4 geplaatst, in het tweede scenario worden de systemen na 30 jaar gedemonteerd en op de Etrimo woontoren geplaatst. Na analyse van de scenario’s, wordt duidelijk dat de inspanningen van circulaire systemen om hergebruik te faciliteren, lonen. Dit onderzoek toont welke aspecten van de onderzochte gevelrenovatiesystemen bepalend zijn voor de circulariteitsparameters, resulterend in een kritische reflectie op de initiële circulariteitsbeoordelingsmethode.

— Abstract, overgenomen uit de masterproef.