Tussen ruimte en regels: architectuur als drager van veilig verblijf

Abstract

Deze masterproef richt zich op vier Veilig Verblijven. Vanuit mijn achtergrond als student architectuur wordt vooral onderzocht hoe het programma architecturaal vorm krijgt. Het concept Veilig Verblijf ontstond in 2019, met de invoering van een nieuw jeugddelinquentiedecreet. Hierdoor konden jongeren met een verontrustende opvoedingssituatie niet langer in een gemeenschapsinstelling terecht en werden zij toegewezen aan private voorzieningen.

De ervaringen met dit concept waren aanvankelijk beperkt tot enkele proeftuinen, zoals de JEZ11 in Ieper. Deze proeftuinen waren pioniers in het opzetten van een nieuw Veilig Verblijf, waarbij hun ervaringen werden meegenomen in het ontwerp. Naarmate de vraag toenam, groeide de capaciteit: in 2024 waren er 163 plaatsen beschikbaar, aangevuld met veilige trajecten.

Tijdens de ontwerpfase was er geen eenduidig kader dat precies voorschreef hoe een Veilig Verblijf eruit moest zien. Organisaties formuleerden daarom zelf hun aanpak en ontwerpkeuzes. In 2025 zijn er inmiddels veel Veilig Verblijven in werking, wat een vergelijkende analyse mogelijk maakt van hun programmatische en architecturale uitwerking.

Voorafgaan is een portretterende scherts gemaakt van de vier Veilig Verblijven om zo de achtergrond en context te begrijpen achter de gemaaktes keuzes. De typologische analyse zoomt vervolgens in op aspecten zoals de keuken, de inkom en bezoekersruimte, de slaapkamers en deuren, materiaalgebruik, domotica, en meer. Tot slot wordt een conclusie geformuleerd in de vorm van tien geboden, die als ondersteunend afwegingskader kunnen dienen bij het vormgeven van het programma.

— Abstract, overgenomen uit de masterproef.